minbarMinbar. Islamic StudiesMinbar. Islamic Studies2618-95692712-7990Russian Islamic Institute10.31162/2618-9569-2010-3-1-156-164minbar-148Research ArticleИслам на стыке эпох и культурIslam at the crossroads of epochs and cultures«Хөсрәү вә Ширин” поэмасының тарихын күзәтү һәм проблеманың куелышыFrom history of research of poem “Khosrow and Shirin” by QutbМөхәммәтҗановИ.MoukhametzianovI.

кандидат филологических наук, старший преподаватель Отделения восточных языков

Институт иностранных языков Татарского государственного гуманитарно-педагогического университета (ТГГПУ), г. КазаньRussian Federation20103006201031156164Copyright © Мөхәммәтҗанов И., 20102010Мөхәммәтҗанов И.Moukhametzianov I.Данная работа распространяется под лицензией Creative Commons Attribution 4.0.This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 License.https://www.minbar.su/jour/article/view/148

Котбның “Хөсрәү вә Ширин” поэмасы әдәбиятта вакытлы күренеш кенә булып калмаган, аныңтрадицияләрен төрки-татар әдәбиятында дәвам иткәннәр. Гуманистик эчтәлекле, югары художстволы бу әсәр бүгенге укучыны да дулкынландыра, аның күңел дөньясын баета. Котб мирасын җентекләп өйрәнү бүгенге көн өчен дә актуаль мәсьәлә.

This historiographical analisis confirms a great interest of scientists to the problems of poem “Hosrow and Shirin” including the regional level. Although some aspects of this problem have been studied enough in historiography in Soviet period they still need further elaboration.

ReferencesКазан утлары. – 1975. - № 8. – С. 150.Казан утлары. – 1975. - № 8. – С. 150.Фазылов Э. Староузбекский язык. Хорезмейские памятники ХIV века. Том II. Ташкент, 1971, с. 12-13.Фазылов Э. Староузбекский язык. Хорезмейские памятники ХIV века. Том II. Ташкент, 1971, с. 12-13.Zajączkowski A. Zabutek jezukowy ze Zlotej Ordy “Husrev Sirin” Qutba // RO. – Warzsawa, 1954. – XIX т. – б. 45-127.Zajączkowski A. Zabutek jezukowy ze Zlotej Ordy “Husrev Sirin” Qutba // RO. – Warzsawa, 1954. – XIX т. – б. 45-127.Самойлович А.Н. К истории литературного среднеазиатского турецкого языка. //Сборник научных статей / Мир-Али-Шир. – Л., 1928. – С. 6.Самойлович А.Н. К истории литературного среднеазиатского турецкого языка. //Сборник научных статей / Мир-Али-Шир. – Л., 1928. – С. 6.Совет әдәбияты. – 1957. - № 12. – С. 79.Совет әдәбияты. – 1957. - № 12. – С. 79.Нәҗип Ә.Н. Татар әдәбиятының һәм әдәби теленең кайбер онытылган язма истәлекләре турында // Совет әдәбияты. – 1957. – № 12. – С. 79-80.Нәҗип Ә.Н. Татар әдәбиятының һәм әдәби теленең кайбер онытылган язма истәлекләре турында // Совет әдәбияты. – 1957. – № 12. – С. 79-80.Наджип Э.Н. “Хосрау и Ширин” Кутба и его язык. // Сборник научных статей /Тюркологический сборник. К шестидесятилетию Андрея Николаевича Кононова. – М.: Наука, 1966. – С. 80-91.Наджип Э.Н. “Хосрау и Ширин” Кутба и его язык. // Сборник научных статей /Тюркологический сборник. К шестидесятилетию Андрея Николаевича Кононова. – М.: Наука, 1966. – С. 80-91.Наджип Э.Н. Историко – сравнительный словарь тюркских языков ХIV века на материале Хосрау и Ширин” Кутба. – М.: Гл. ред. восточн. литературы, 1979. – Книга 1. – С. 479.Наджип Э.Н. Историко – сравнительный словарь тюркских языков ХIV века на материале Хосрау и Ширин” Кутба. – М.: Гл. ред. восточн. литературы, 1979. – Книга 1. – С. 479.Наджип Э.Н. Исследования по истории тюркских языков ХI–ХIV вв. – М.: Наука, 1989. – С. 127-136.Наджип Э.Н. Исследования по истории тюркских языков ХI–ХIV вв. – М.: Наука, 1989. – С. 127-136.Тагирджанов А.Т. “Хосров и Ширин” Кутба: Дис. … канд. филол. наук. – Ташкент, 1946. – 252 с.Тагирджанов А.Т. “Хосров и Ширин” Кутба: Дис. … канд. филол. наук. – Ташкент, 1946. – 252 с.Таһирҗанов Г.Т. Тарихтан – әдәбиятка. – Казан: Тат. кит. нәшр., 1979. – Б. 95-159; Котбның “Хөсрәү вә Ширин” әсәре / Татар әдәбияты тарихы. 6 томда. – Казан: Тат. кит. нәшр., 1984. – Т. 1. – Б. 170-196.Таһирҗанов Г.Т. Тарихтан – әдәбиятка. – Казан: Тат. кит. нәшр., 1979. – Б. 95-159; Котбның “Хөсрәү вә Ширин” әсәре / Татар әдәбияты тарихы. 6 томда. – Казан: Тат. кит. нәшр., 1984. – Т. 1. – Б. 170-196.Казан утлары. – 1975. - № 7, 8, 10.Казан утлары. – 1975. - № 7, 8, 10.МиңнегуловХ. Котб иҗаты: “Борынгы һәм Уртагасыр татар әдәбияты курсын-нан студентлар өчен уку ярдәмлеге”. – Казан, 1976. – 76+3 (факсимиле).МиңнегуловХ. Котб иҗаты: “Борынгы һәм Уртагасыр татар әдәбияты курсын-нан студентлар өчен уку ярдәмлеге”. – Казан, 1976. – 76+3 (факсимиле).Хисамов Н.Ш. ХIII–ХIV гасырларда Идел буе төрки поэзиясе // Казан утлары. – 1987. – № 4. – 176 б.Хисамов Н.Ш. ХIII–ХIV гасырларда Идел буе төрки поэзиясе // Казан утлары. – 1987. – № 4. – 176 б.Бертельс Е.Э. Низами. Творческий путь поэта. – М.: Издательство АН СССР, 1956. – С. 101-128Бертельс Е.Э. Низами. Творческий путь поэта. – М.: Издательство АН СССР, 1956. – С. 101-128Бертельс Е.Э. Литература народов Средней Азии от древнейших времен до ХV века н.э. // Новый мир. – 1939. – № 9. – С. 272.Бертельс Е.Э. Литература народов Средней Азии от древнейших времен до ХV века н.э. // Новый мир. – 1939. – № 9. – С. 272.Там же.Там же.Алиев Г.Ю. Поэма “Хосров и Ширин” Низами Гянджави и одноименная поэма Амир Хосрова Дехлеви: Автореф. дис. … канд. филол. наук. – М., 1957. – 24 с.Алиев Г.Ю. Поэма “Хосров и Ширин” Низами Гянджави и одноименная поэма Амир Хосрова Дехлеви: Автореф. дис. … канд. филол. наук. – М., 1957. – 24 с.Алиев Г.Ю. Легенда о Хосрове и Ширин... - С. 232.Алиев Г.Ю. Легенда о Хосрове и Ширин... - С. 232.Бегдели Г. Шәрг әдәбиjjaтында и “Хосров вә Ширин” мөвзусу. – Бакы: Елм, 1970. –371 с.Бегдели Г. Шәрг әдәбиjjaтында и “Хосров вә Ширин” мөвзусу. – Бакы: Елм, 1970. –371 с.Die Kiptschakische Literatur von János Eckmann / Philologiae Türcicae Fundamenta. T. 2. – Wiesbaden, 1964. - 280-285 бб.Die Kiptschakische Literatur von János Eckmann / Philologiae Türcicae Fundamenta. T. 2. – Wiesbaden, 1964. - 280-285 бб.Хаков В. Тарихи дөреслек өчен / Алтын Урда чоры әдәби телеһәм аның борынгы традицияләре) // Мирас. – 1993. – 3 сан. 72 б.Хаков В. Тарихи дөреслек өчен / Алтын Урда чоры әдәби телеһәм аның борынгы традицияләре) // Мирас. – 1993. – 3 сан. 72 б.Котби. Хөсрәү – Ширин хикәяте // Мирас. – 1992. – 5 сан. – 31-51 бб.Котби. Хөсрәү – Ширин хикәяте // Мирас. – 1992. – 5 сан. – 31-51 бб.Курбатов Х. Р. Иске татар поэзиясендә тел, стиль һәм строфика. – Казан: Тат. кит. нәшр., 1984. – 52 б.Курбатов Х. Р. Иске татар поэзиясендә тел, стиль һәм строфика. – Казан: Тат. кит. нәшр., 1984. – 52 б.Татар поэзиясе антологиясе. 1 китап. – 72-76 бб.Татар поэзиясе антологиясе. 1 китап. – 72-76 бб.МиңнегуловХ., Садретдинов Ш. Урта гасыр һәм ХIХ йөз татар әдәбияты: Урта мәктәп һәм гимназияләрнең 9-нчы сыйныфы, урта махсус уку йортлары, педагогия училищелары колледж һәм лицей укучылары өчен дәреслек. – Казан: Мәгариф, 1994. –92-93 бб.МиңнегуловХ., Садретдинов Ш. Урта гасыр һәм ХIХ йөз татар әдәбияты: Урта мәктәп һәм гимназияләрнең 9-нчы сыйныфы, урта махсус уку йортлары, педагогия училищелары колледж һәм лицей укучылары өчен дәреслек. – Казан: Мәгариф, 1994. –92-93 бб.Маллаев Н.М. Ўзбек адабиёти тарихи: Университетларнинг филология факультеталри ва педагогика институтларининг тарих-филология факультетлари учун дарслик. Уз ССР Олий ва махсус урта тагълим министрлиги тасдиклаган. Ике ки-тапта. Тошкент: Ўрта ва Олий мактаб. 1963. – Беренче китаб. 307-324 бб.Маллаев Н.М. Ўзбек адабиёти тарихи: Университетларнинг филология факультеталри ва педагогика институтларининг тарих-филология факультетлари учун дарслик. Уз ССР Олий ва махсус урта тагълим министрлиги тасдиклаган. Ике ки-тапта. Тошкент: Ўрта ва Олий мактаб. 1963. – Беренче китаб. 307-324 бб.Ўзбек адабиёти тарихи. 5 томда, - Тошкент: Фан, 1977. - 1 т. - 202-221 бб.; Янә кара: Каримов Ғ., Косимов Б., Мухаммадхўҗаев Х. Күп асрлик адабиёт кузгуси // Шарк юлдузи. 1981. - 9 сан. – 216-218 бб.Ўзбек адабиёти тарихи. 5 томда, - Тошкент: Фан, 1977. - 1 т. - 202-221 бб.; Янә кара: Каримов Ғ., Косимов Б., Мухаммадхўҗаев Х. Күп асрлик адабиёт кузгуси // Шарк юлдузи. 1981. - 9 сан. – 216-218 бб.Фазылов Э. Староузбекский язык. Хорезмейские памятники ХIV века. В двух томах. – Ташкент: Фан. 1966. – 1 т. – С. 650.; - 1971. - 2 т. – С. 779.Фазылов Э. Староузбекский язык. Хорезмейские памятники ХIV века. В двух томах. – Ташкент: Фан. 1966. – 1 т. – С. 650.; - 1971. - 2 т. – С. 779.Уч булбул гулшани. – Тошкент: Ғaфур Ғулом номидаги адабиёт ва санъат нашриёти, 1986. – 331-619 бб.Уч булбул гулшани. – Тошкент: Ғaфур Ғулом номидаги адабиёт ва санъат нашриёти, 1986. – 331-619 бб.Хамидов Х. Кутб Хоразмий // Шарк юлдузи. – 1962. – 1 сан. – 116-126 бб.Хамидов Х. Кутб Хоразмий // Шарк юлдузи. – 1962. – 1 сан. – 116-126 бб.Шарипов Ж.. Кутб Хоразмий ва Сайф Саройининг таржималари хокида // Ўзбек тили вә адабиёти. – 1965. – 2 сан. – 47-53 бб.Шарипов Ж.. Кутб Хоразмий ва Сайф Саройининг таржималари хокида // Ўзбек тили вә адабиёти. – 1965. – 2 сан. – 47-53 бб.Эркинов С. Шарк адабиётида Фарход киссаси. – Тошкент: Фан, 1985. – 33-35 бб.Эркинов С. Шарк адабиётида Фарход киссаси. – Тошкент: Фан, 1985. – 33-35 бб.Ганиханов М.А. Сравнительный анализ поэм “Хусрав и Ширин” Низами и Кутба; Автореф. дис. …канд. филол. наук. Ташкент, 1994. – 23 б.Ганиханов М.А. Сравнительный анализ поэм “Хусрав и Ширин” Низами и Кутба; Автореф. дис. …канд. филол. наук. Ташкент, 1994. – 23 б.Валихужаев Б. ХV-ХIХ асрлар ўзбек адабий – танкидий карашлари тарихидан // Фән. хез. җыент. / Ўзбек шегърияти ва адабиётшунослиги тарихидан. Янги серия, 138 – нашр. – Самарканд, 1964. – 47 б.; Маллаев Н.М. Курс. хезм. – 321 б.; Фазылов Э. Староузбекский язык… - 2 т. – 12 б.Валихужаев Б. ХV-ХIХ асрлар ўзбек адабий – танкидий карашлари тарихидан // Фән. хез. җыент. / Ўзбек шегърияти ва адабиётшунослиги тарихидан. Янги серия, 138 – нашр. – Самарканд, 1964. – 47 б.; Маллаев Н.М. Курс. хезм. – 321 б.; Фазылов Э. Староузбекский язык… - 2 т. – 12 б.Таһирҗанов Г. Тарихтан-әдәбиятка... - 105 б.Таһирҗанов Г. Тарихтан-әдәбиятка... - 105 б.Айдаров Ғ., Күрышжанов Ә., Томанов М. Көне түркі жазба ескерткiштерiнiң тiлi: Университет пен педагогтык институттардың филология факультеттерiне арналган оку күралы. – Алматы: Мектеп, 1971. – 35 б.; Керiмов Ә. “Гұлстан”және “Хұсрау мен Шырын” ескерткiштерiндегi –даш- жүрнагы жөнiнде // Известия АН Казахской ССР, серия филологическая. – 1976. – 1 сан. – 10-17 бб; Аныкы ук. Кос сөздердiң жасулы (“Хұсрау мен Шырын”поэмасыныңматериалы бай - инша) // Известия АН Казахской ССР, серия филологическая. – 1977 – 1 сан. – 43-50 бб.Айдаров Ғ., Күрышжанов Ә., Томанов М. Көне түркі жазба ескерткiштерiнiң тiлi: Университет пен педагогтык институттардың филология факультеттерiне арналган оку күралы. – Алматы: Мектеп, 1971. – 35 б.; Керiмов Ә. “Гұлстан”және “Хұсрау мен Шырын” ескерткiштерiндегi –даш- жүрнагы жөнiнде // Известия АН Казахской ССР, серия филологическая. – 1976. – 1 сан. – 10-17 бб; Аныкы ук. Кос сөздердiң жасулы (“Хұсрау мен Шырын”поэмасыныңматериалы бай - инша) // Известия АН Казахской ССР, серия филологическая. – 1977 – 1 сан. – 43-50 бб.Ибатов А. Кутбның “Хусрау даШiрiн” поэмасының сөздiгi.– Алматы, 1974. – 278 б.Ибатов А. Кутбның “Хусрау даШiрiн” поэмасының сөздiгi.– Алматы, 1974. – 278 б.Сабиров М.Б. Кұтыптың “Хұсрау уа Шырын” поэмасыныңтiлiндегi реликт тұлралар (ХIV ғасыр): Филол. фән. канд. дис. автореф. - Алматы, 1995. – 22 б.Сабиров М.Б. Кұтыптың “Хұсрау уа Шырын” поэмасыныңтiлiндегi реликт тұлралар (ХIV ғасыр): Филол. фән. канд. дис. автореф. - Алматы, 1995. – 22 б.Әмирханов Р. Мәхәббәт фәлсәфәсе чыганагы // Мирас. – 1993. – 5 сан. – 35-41 бб.; Татарская социально-философская мысль средневековья (ХIII – середина ХVI вв.). В двух книгах. 2 книга. – 3-20 бб.Әмирханов Р. Мәхәббәт фәлсәфәсе чыганагы // Мирас. – 1993. – 5 сан. – 35-41 бб.; Татарская социально-философская мысль средневековья (ХIII – середина ХVI вв.). В двух книгах. 2 книга. – 3-20 бб.Госман Х. Алты йөз егерме ел элек // Совет әдәбияты. – 1962. – 12 сан. – 135-137 бб.Госман Х. Алты йөз егерме ел элек // Совет әдәбияты. – 1962. – 12 сан. – 135-137 бб.Книга рассказов о Хосрове и Ширин (пособия для студентов тюркологов). Фәнни редакторы У. Усманов. 2 дәфтәрдә. – Казан университеты офсет лабораториясе, 1970. – 1 дәфт. – 220 б.; 1971. – 2 дәфт. – 440 б.Книга рассказов о Хосрове и Ширин (пособия для студентов тюркологов). Фәнни редакторы У. Усманов. 2 дәфтәрдә. – Казан университеты офсет лабораториясе, 1970. – 1 дәфт. – 220 б.; 1971. – 2 дәфт. – 440 б.Богынгы төрки һәм татар әдәбиятыныңчыганаклары: Уку-укыту әсбабы. Казан: Казан университеты нәшрияте, 1981. – 44-143 бб.Богынгы төрки һәм татар әдәбиятыныңчыганаклары: Уку-укыту әсбабы. Казан: Казан университеты нәшрияте, 1981. – 44-143 бб.Тексты по старотатарскому языку. Составил А. Фатхиев. Отв. ред. М. Нугманов. –Казань, 1965. – 1-20 бб.Тексты по старотатарскому языку. Составил А. Фатхиев. Отв. ред. М. Нугманов. –Казань, 1965. – 1-20 бб.Islam Ansiklopedisi. – Istanbul: Milli Eğitim basimevi, 1945. – 3т. – 281 б.Islam Ansiklopedisi. – Istanbul: Milli Eğitim basimevi, 1945. – 3т. – 281 б.Hacieminoğlu N. Harezm - Kipçak Sahasında Türk Edebiyati // Фән. хезм. җыент. / Türk Dünyasi El кitabi – Ankara: Türk Kültürünü Araştirma Enstitüsü, 1992. – 3 том. 2 басма. – 73 б.Hacieminoğlu N. Harezm - Kipçak Sahasında Türk Edebiyati // Фән. хезм. җыент. / Türk Dünyasi El кitabi – Ankara: Türk Kültürünü Araştirma Enstitüsü, 1992. – 3 том. 2 басма. – 73 б.Исламов Р.Ф. Алтын Урда һәм мәмлүкләр Мисыры: язма мирас, мәдәни багланыш-лар. Казан Мәтбугат йорты нәшрияте, 1998. – 41-44 бб.Исламов Р.Ф. Алтын Урда һәм мәмлүкләр Мисыры: язма мирас, мәдәни багланыш-лар. Казан Мәтбугат йорты нәшрияте, 1998. – 41-44 бб.Исмаjылова Н. Фирдовсинин “Шаһнамә” вә Низаминин “Хосров вә Ши-рин” әсәрләриндәки Хосров сурәтләри һаггында // Азәрбаjчан ССР Елмләр академиjасынынхәбәрләри. Әдәбиjат, дил вә инчәсәнәт сериjасы. - 1984. - № 3. – С. 27.Исмаjылова Н. Фирдовсинин “Шаһнамә” вә Низаминин “Хосров вә Ши-рин” әсәрләриндәки Хосров сурәтләри һаггында // Азәрбаjчан ССР Елмләр академиjасынынхәбәрләри. Әдәбиjат, дил вә инчәсәнәт сериjасы. - 1984. - № 3. – С. 27.Nihad Sani Banarlı Resimli Türk edebiyati tarihi, İstanbul, 1948, 107-108 бб.Nihad Sani Banarlı Resimli Türk edebiyati tarihi, İstanbul, 1948, 107-108 бб.Х.Г.Кёр – оглы. Узбекская литература. - М., 1968. – С. 47.Х.Г.Кёр – оглы. Узбекская литература. - М., 1968. – С. 47.Урманчеев Ф.И., Надиров И.Н., Мәхмүтов Х.Ш. Фольклор теле – шигърият теле. –Казан: Фикер, 2001. – 12 б.Урманчеев Ф.И., Надиров И.Н., Мәхмүтов Х.Ш. Фольклор теле – шигърият теле. –Казан: Фикер, 2001. – 12 б.Таһирҗанов Г.Т. Тарихтан әдәбиятка. – Казан: Тат. кит. нәшр., 1979. – 96-97 бб.Таһирҗанов Г.Т. Тарихтан әдәбиятка. – Казан: Тат. кит. нәшр., 1979. – 96-97 бб.

The authors declare that there are no conflicts of interest present.